2026 թվականի հուլիսի 9-ին Տոկիոյում կայացել է բարձր մակարդակի տարածաշրջանային աշխատաժողով՝ նվիրված Ասիայում «Պահպանության այլ արդյունավետ միջոցների» (OECMs) զարգացմանը։ Աշխատաժողովի նպատակն էր միջոլորտային գործընկերությունների միջոցով արագացնել Կունմին-Մոնրեալի կենսաբազմազանության համաշխարհային շրջանակի (GBF) 3-րդ թիրախի (հայտնի որպես 30x30 թիրախ) իրագործումը։ Միջոցառմանը Հայաստանը և ողջ տարածաշրջանը ներկայացնում էր Վայրի բնության և մշակութային արժեքների պահպանման հիմնադրամի (FPWC) հիմնադիր-տնօրեն, Արևելյան Եվրոպայի, Հյուսիսային և Կենտրոնական Ասիայի գծով Բնության պահպանության միջազգային միության (IUCN) խորհրդական Ռուբեն Խաչատրյանը։  

Աշխատաժողովի՝ ազգային փորձի փոխանակմանը նվիրված հատուկ նիստի ժամանակ Ռուբեն Խաչատրյանն անդրադարձավ Հայաստանում պահպանվող տարածքների ընդլայնման հեռանկարներին՝ ավանդական պետական արգելոցներից անցում կատարելով դեպի պահպանության այլընտրանքային ու արդյունավետ տարածքային մեխանիզմների (OECMs)։  Իր ելույթում պարոն Խաչատրյանը մանրամասն ներկայացրեց առկա իրական պատկերը.  

- Խորհրդային ժառանգության ազդեցությունը. Հայաստանում այս ուղղությամբ առաջընթացն ավելի դանդաղ է ընթացել, քանի որ երկիրը դեռևս կրում է խորհրդային շրջանից ժառանգած պատմական ինստիտուցիոնալ համակարգի ազդեցությունը։  

- Օրենսդրական բարեփոխումների անհրաժեշտությունը. թեպետ Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի (CBD) վերջին կողմերի համաժողովներից (COPs) հետո քննարկումներն ակտիվացել են, Հայաստանը դեռևս գտնվում է «պահպանության այլ արդյունավետ միջոցների» պաշտոնական ճանաչման համար օրենսդրական և կառավարման համակարգերի հարմարեցման փուլում։  

- Ազգային պատրաստվածության գնահատում. երկրում իրականացվել է «Ազգային պատրաստվածության գնահատում» (National Readiness Assessment)՝ հասկանալու համար գործող իրավական բազայի համապատասխանությունը միջազգային ստանդարտներին։ Թեև Հայաստանն ունի տարբեր պահպանվող տարածքներ (օրինակ՝ ICCAs, Կենսաբազմազանության կարևորագույն տարածքներ (KBS)), դրանց մեծ մասը դեռևս չունի պաշտոնական կարգավիճակ։  F

Ռուբեն Խաչատրյանն իր զեկույցում ներկայացրեց FPWC-ի կողմից իրականացվող բնապահպանական ծավալուն աշխատանքը, որն արդեն իսկ գործում է որպես գործնական օրինակ։ FPWC-ն կառավարում է հատուկ պահպանվող լանդշաֆտներ, որոնք նպատակ ունեն վերականգնել էկոլոգիական կապակցվածությունը մասնատված արեալների միջև։  «Պատմական և սոցիալական բազմաթիվ պատճառներով Հայաստանի պահպանվող տարածքները խիստ մասնատված են։ FPWC-ն տեղական համայնքների հետ սերտ համագործակցությամբ նպատակ ունի առաջիկա տարիներին էլ ավելի ընդլայնել կապակցված պահպանվող լանդշաֆտները՝ նպաստելով թե՛ կենսաբազմազանության պահպանմանը, թե՛ կլիմայի փոփոխության հետևանքների մեղմմանը»,- ասել է նա։ 

Ռուբեն Խաչատրյանը նաև հնչեցրեց մի կարևոր գաղափար, որը լայն արձագանք գտավ ներկաների շրջանում. «Մեզ պետք են այնպիսի մոդելներ, որոնք կունենան իրական արժեք՝ դուրս գալով պարզապես 3-րդ թիրախի (Target 3) թվային ցուցանիշներն ապահովելու սահմաններից»։  

Աշխատաժողովի՝ ոչ պետական դերակատարների ներգրավմանը նվիրված քննարկումների ժամանակ Ռուբեն Խաչատրյանը կիսվեց FPWC-ի՝ տեղում աշխատանքի հարուստ փորձով։ Որպես IUCN խորհրդական՝ նա շեշտեց, որ ցանկացած պահպանության ծրագիր պետք է հիմնված լինի տեղական իրականության վրա։ Ռեյնջերների աշխատանքը տեղական անտառահատների և ոչ առևտրային կազմակերպությունների հետ տվել է շատ ավելի շոշափելի ու կայուն արդյունքներ, քանի որ այն հենված է եղել տեղական իրականության վրա։ Պարոն Խաչատրյանը նախազգուշացրեց, որ առանց համայնքների հետ նման անմիջական աշխատանքի՝ կենտրոնական իշխանությունների կողմից պարտադրված կարգավորումները հաճախ հանգեցնում են լարվածության տեղական բնակչության շրջանում, որոնք դեմ են դուրս գալիս վերևից թելադրված կանոններին։  

Որպես գործնական առաջընթացի կարևոր քայլ՝ Ռուբեն Խաչատրյանը հայտարարեց FPWC-ի առաջիկա հավակնոտ նախաձեռնության մասին։ Նախքան Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի հաջորդ Կողմերի համաժողովը (CBD COP)՝ FPWC-ն նախատեսում է Հայաստանում կազմակերպել երկօրյա միջազգային սիմպոզիում։  Այս հեղինակավոր հարթակը կհամախմբի կառավարությունների ներկայացուցիչների, հասարակական կազմակերպությունների, գիտնականների և ոչ պետական այլ դերակատարների՝ նպատակ ունենալով ամրապնդել համագործակցությունը և խթանել գործնական բնապահպանական գործողությունները տարածաշրջանում։  FPWC-ն շարունակում է մնալ Հայաստանում էկոլոգիական նորարարությունների առաջամարտիկը՝ ապահովելով, որ միջազգային առաջադեմ ստանդարտները ոչ միայն ներդրվեն մեր երկրում, այլև ծառայեն ի բարօրություն տեղական համայնքների և մեր հարուստ բնաշխարհի։